Νταν Μπράουν εναντίον Ουμπέρτο Έκο

Δεν χρειάζονται συστάσεις. Το παρόν θέμα είναι τόσο πολυσυζητημένο, τόσο αγαπημένο και μισητό μαζί και τόσο... τετριμμένο πλέον. Είμαι βέβαιη ότι με αντιπαθήσατε από τη στιγμή που διαβάσατε τον τίτλο. Αλλά ακόμα έχω μια διακαή επιθυμία να εκφράσω την άποψη μου σχετικά με τη συγκεκριμένη «διαμάχη». Στην πραγματικότητα, δεν τίθεται ο όρος «διαμάχη» από τη στιγμή που ο ανταγωνισμός είναι άνισος.
Αρχικά, θα αναφερθεί το πιο προφανές ζήτημα. Το οποίο είναι η τεράστια επιτυχία του έργου τοθ Dan Brown Ο Κώδικας Da Vinci. Πρώτα θα μιλήσουμε με αριθμούς: μόλις 60.5 εκατομμύρια αντίτυπα εκτυπώνονται τον Μάιο του 2006 πραγματοποιούνται μεταφράσεις σε 44 γλώσσες. Όχι και τόσο άσχημα, αν λάβουμε υπ’όψιν μας όχι μόνο την εμπορική επιτυχία του Dan Brown αλλά και την τεράστια επιρροή που άσκησε με τα λεγόμενά του σε εκατομμύρια αναγνώστες. Πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους πραγματικά πίστεψαν ότι ένας νέος ορίζοντας σκεπτικισμού άνοιξε για εκείνους. Μια νέα προοπτική αντιμετώπισης κάποιας συγκεκριμένης θρησκευτικής δοξασίας. Κατά τη γνώμη μου, το πραγματικά ενοχλητικό στοιχείο στην όλη υπόθεση δεν είναι η διαστρέβλωση της χριστιανικής ιστορίας, αλλά οι άκαμπτες δογματικές τοποθετήσεις που φανερώνονται, μέσω μιας ενδιαφέρουσας περιπέτειας με μεγάλες δόσεις «σασπένς». Το φλέγον θέμα δεν είναι οι οποιεσδήποτε πεποιθήσεις, αλλά ο τρόπος υπόδειξης μερικών ιδιαζουσών απόψεων.
Τώρα το υπόβαθρο. Ένας ωραίος, μορφωμένος και ταλαντούχος ήρωας (Robert Langton) εμπλέκεται σε μια πολύπλοκη περιπέτεια με μεγάλες δόσεις αποκρυφισμού, μυστικότητας, κινδύνου, και διαδοχικών συμπτωματικών γεγονότων, τα οποία γεγονότα πάντα στο τέλος ευνοούν τον ήρωα μας. Σε αυτήν την περιπέτεια, ο δεύτερος πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι μια νέα, έξυπνη, όμορφη και καλλιεργημένη γυναίκα. Υπερπηδούν μαζί όλα τα εμπόδια. Α, και στο τέλος καταλήγουν και σε κάποιο ειδύλλιο. Τι συγκινητικό. Όμως νομίζω ότι έχω δει παρόμοιο σενάριο κάπου αλλού. Ναι, στο Illuminati-Οι πεφωτισμένοι (Αγγλικός τίτλος πρωτότυπου: Angels and Demons), ένα βιβλίο του ίδιου συγγραφέα, με πρωταγωνιστή τον ίδιο ήρωα και με το ίδιο σεναριακό μοτίβο. Και βρήκα και τη διαφορά. Στο πρώτο βιβλίο η γοητευτική κυρία της ιστορίας είναι ιταλίδα, ενώ στο δεύτερο γαλλίδα. Διάνα.
Εφόσον προσδιορίσαμε τη δομή των ιστοριών, θα συνεχίσουμε με το πληροφοριακό, ή ακόμα καλύτερα, «επιμορφωτικό» μέρος. Σε αυτά τα μυθιστορήματα συναντούμε πολλές αποκρυφιστικές, ιστορικές, θρησκευτικές ακόμα και καλλιτεχνικές αναφορές. Όμως, κάθε μέρος οποιασδήποτε από τις παραπάνω πληροφορίες είναι κομμένο και ραμμένο με τέτοιον τρόπο, έτσι ώστε να εξυπηρετεί αποκλειστικά τις ανάγκες της πλοκής. Και όλοι αυτοί οι αχανείς τομείς που αποτελούσαν ανέκαθεν σημαντικό αντικείμενο έρευνας δεν επιδέχονται προσαρμογές. Ο αποκρυφισμός, η ιστορία και η θρησκεία είναι τόσο δυσκολονόητα και ερεβώδη αντικείμενα, που όταν ένας συγγραφέας επιθυμεί να τα χρησιμοποιήσει, οφείλει να το κάνει με σύνεση και με πολυσχιδείς παρουσιάσεις. Διαφορετικά, έχουμε ως αποτέλεσμα τον αποπροσανατολισμό και τον ανένδοτο δογματισμό μεγάλου αριθμού αναγνωστών. Αυτό το γεγονός καταλήγει να είναι ακόμα πιο ενοχλητικό, όταν μια_χολιγουντιανή_ιστορία καλύπτει αυτό το καλομαγειρεμένο σχέδιο.
Εν συνεχεία, θα πραγματοποιήσουμε μια αναδρομή. Συγκεκριμένα, το 1988, όταν εκδόθηκε Το Εκκρεμές Του Φουκώ του Ουμπέρτο Έκο. Μια ιστορία η οποία χαρακτηρίζεται από πραγματικό παροξυσμό γεγονότων, απόψεων, θεωριών και πολλών θρησκευτικών και μυστικιστικών νοημάτων. Ένας αχανής χάρτης δεδομένων και αξιών. Η υπόθεση περιγράφεται από ένα ειρωνικό και ταυτόχρονα φιλοπαίγμον ύφος. Βαθύγνωμο, ζοφερό και πολύπλευρο. Στην υπόθεση αυτού του βιβλίου συναντούμε πολλές αποκρυφιστικές αναφορές. Ένα δύσκολο ανάγνωσμα, που είναι ικανό να κουράσει και τον πιο ακάματο αναγνώστη. Για την ιστορία, οφείλουμε ν’ αναφέρουμε ότι οποιαδήποτε πληροφορία ή δεδομένο που αναφέρεται στον Κώδικα Ντα Βίντσι έχει ήδη επισημανθεί σε κάποια από τις σελίδες στο Εκκρεμές Του Φουκώ έστω και σε μορφή σύντομης αναφοράς. Υπάρχει μια κατάδηλη ομοιότητα αλλά παράλληλα κι ένα ευρύ χάσμα μεταξύ των δύο αυτών έργων. Στο πρώτο βιβλίο, ο αναγνώστης είναι υποχρεωμένος να αντιμετωπίσει μια συγκεκριμένη μεθοδολογία σκέψης. Στο δεύτερο καταιγίζεται από τόσα πολλά δεδομένα που μια ενδιαφέρουσα φιλοσοφική και σκεπτικιστική σύγχυση είναι σίγουρη. Προσπαθήστε να μαντέψετε ποιο ανάγνωσμα σας δίνει το δικαίωμα σκέψης και κρίσης.
Θα κλείσω το κεφάλαιο των επιχειρημάτων παρουσιάζοντας την προσωπική μου εμπειρία όσον αφορά τα δύο αναγνώσματα. Διάβασα τον Κώδικα Ντα Βίντσι μέσα σε λίγες ώρες, και μόλις τελείωσα το τελευταίο κεφάλαιο ένιωθα ότι δεν είχα κανένα κίνητρο σκέψης και προβληματισμού. Ήταν ένα πραγματικά ενδιαφέρον σενάριο και ήμουν βιαστική να τελειώσω την ανάγνωσή του. Αλλά τα επακόλουθα ήταν ενδεή. Αντιθέτως, κατάφερα να ολοκήρώσω την ανάγνωση του Εκκρεμούς Του Φουκώ μόλις σε τρεις μήνες. Χρειαζόμουν αρκετά λεπτά μόνο για να εμπεδώσω κάθε μεμονωμένη σελίδα. Εκτός του ότι απόλαυσα ένα πραγματικά απαιτητικό και δύσκολο ανάγνωσμα. Όμως είχα πολλά δεδομένα να επεξεργαστώ, και ακόμα πιστεύω ότι μου διέφυγαν πολλά από τα προσφερόμενα. Εξού και αισθάνομαι μια ισχυρή ανάγκη να το ξαναδιαβάσω.
Για να κλείσω αυτήν την κουραστική σειρά λογισμών, θα χρησιμοποιήσω την απάντηση του Ουμπέρτο Έκο σε όσους αναρωτιούνται για τη γνώμη του σχετικά με τον Κώδικα Ντα Βίντσι. Θεωρήστε το όλο εγχείρημα απλά μια προσωπική τοποθέτηση, τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. Δεν υπάρχει κανένας σκοπός αμαύρωσης φήμης κάποιου βιβλίου. Και δεν πιστεύω ότι μπορεί ένα κείμενο ν’αποτελέσει κακή επιρροή για ένα μπεστ σέλερ, ούτε να μειώσει τα κέρδη του. Ακολουθεί η απάντηση του κ. Έκο. (πηγή:http://en.wikipedia.org/wiki/Foucault%27s_Pendulum#cite_note-2)



-Ερωτηθείς αν έχει διαβάσει το μυθιστόρημα του Νταν Μπράουν ο Έκο απάντησε:
-Ήμουν υποχρεωμένος να το διαβάσω, επειδή όλοι με ρωτούσαν σχετικά με αυτό. Η απάντησή μου είναι ότι ο Νταν Μπράουν είναι ένας από τους χαρακτήρες του μυθιστορήματός μου Το Εκκρεμές Του Φουκώ το οποίο αναφέρει ανθρώπους που πιστεύουν τα θέματα αποκρυφισμού.
-Όμως και ο ίδιος δείχνετε ενδιαφέρον στην Καμπάλα, την Αλχημεία και άλλες αποκρυφιστικές τεχνικές που ερευνώνται στο μυθιστόρημα.
-Όχι. Στο Εκκρεμές Του Φουκώ έγραψα τη πομπώδη παρουσίαση αυτού του είδους ανθρώπων. Άρα ο Νταν Μπράουν είναι ένα από τα δημιουργήματά μου.

Η συνταγή του "best seller".

Όταν σας ρωτάνε "ποιό είναι το αγαπημένο σου βιβλίο;" είναι φανερό ότι μπορείτε να δώσετε μια γρήγορη και αβίαστη απάντηση. Αλλά όταν η συζήτηση περιέρχεται στην αιτιολόγηση, τότε συνήθως ξεκινάει η πραγματική διαμάχη. Περιττό να αναφέρουμε ότι κάθε συζήτηση πάνω σε θέματα που βασίζονται κυρίως σε υποκειμενικές κρίσεις (όπως οι κριτικές βιβλίων) είναι, κατά κάποιον τρόπο καταδικασμένη σε ναυάγιο. Παρ' όλα αυτά, το να απέχουμε από τέτοιου είδους πνευματικά παραγωγικές συζητήσεις, ή το να αρχίζουμε να λογομαχούμε ασυλλόγιστα σχετικά με ό,τι αφορά τα βιβλία δεν είναι αποτελεσματικές λύσεις. Συνεπώς, τίθεται η ανάγκη ομαδοποίησης των προτεραιοτήτων, έτσι ώστε να καταλήξουμε σε τεκμηριωμένες απόψεις και πολύπλευρα συμπεράσματα, όσον αφορά τα επακόλουθα της ανάγνωσης κάθε βιβλίου.
Δεν χρειάζεται να συμπεράνετε ότι πρόκειται για "ακόμα_ένα_ψευτοεξεζητημένο_κείμενο_για_το_διάβασμα". Οι πομπώδεις κριτικές και οι επιπόλαιοι εγκωμιασμοί δεν είναι πάντα απαραίτητα σε κάθε προσπάθεια σχολιασμού. Στην πραγματικότητα, ο όρος "best seller" είναι εντός εισαγωγικών έτσι ώστε να δοθεί ένας αποδοκιμαστικός τόνος σε αυτόν τον υπερεκτιμημένο όρο. Για παράδειγμα, είναι πραγματικά ειρωνικό πως ο "Μικρός Πρίγκιπας" του Antoin de Saint Exupery καταδικάζει τη μέθοδο εκτίμησης των πραγμάτων λαμβάνοντας υπ' όψιν απλά αριθμούς. Και ο "Μικρός Πρίγκιπας" είναι ένα βιβλίο που περιγράφεται από μεγάλους αριθμούς, συγκεκριμένα, πάνω από 50 εκατομμύρια. Δε νομίζω ότι θα του άρεσε πραγματικά αυτή η περιγραφή.
Ειλικρινά, όταν αισίως τελειώνετε την ανάγνωση ενός βιβλίου το οποίο κατά τη γνώμη σας ήταν πραγματικά ποιοτικό, προσπαθήστε να συνοψίσετε τα δεδομένα που σας οδήγησαν σε αυτό το συμπέρασμα. Μια νέα προοπτική τρόπου ζωής ίσως; Μήπως η υπόθεση; Ή κάποιο ριζοσπαστικό μήνυμα που μπορεί να παρουσιάζει; Είναι πραγματικά λυπηρό το γεγονός ότι πολλά best sellers θεωρούνται γνήσια ριζοσπαστικά αναγνώσματα. Και τι σημαίνει "ριζοσπαστικό;" Κάτι που δεν είναι συνηθισμένο ας πούμε. Κατά τη γνώμη μου, ένα βιβλίο που η πλειοψηφία του κόσμου το θεωρεί σαν κάποιο νέο αντιδραστικό κίνημα, δεν είναι καθόλου μα καθόλου θεμελιώδες. Με κάποιες ελάχιστες εξαιρέσεις, φυσικά, κι αυτό επειδή κάποιοι συγγραφείς είναι τόσο χαρισματικοί, που μπορούν να επηρεάσουν κάθε είδος προσωπικότητας μόνο με τις απλές τοποθετήσεις τους. Όμως, ένα εμπορικά επιτυχημένο βιβλίο είναι συνήθως αποτέλεσμα μιας καλοφτιαγμένης κι επιτηδευμένης συνταγής. Ένα προσχέδιο που είναι προορισμένο να σας κάνει να το αγαπήσετε. Νομίζετε πραγματικά ότι είστε ένας απαιτητικός αναγνώστης, όταν εγκρίνετε κάθε βιβλίο που έχει διαβάσει η πλειοψηφία;
Δεν θα συνεχίσω με παρόμοιους απεχθείς προβληματισμούς. Δεν είμαι καν κάποια απαρέγκλιτη αναγνώστρια, εφόσον διαβάζω οποιοδήποτε είδος, από λογοτεχνικά φληναφήματα (ναι, κι όμως υπάρχουν!!!) εώς και ανεκτίμητα συγγράμματα. Η ουσία; ...Είναι το τι αποφέρουν. Τι προκαλούν να βγάλετε από μέσα σας ή τι σας παρακινούν να εκφράσετε εξωτερικά. Οι σκέψεις που πρόκειται ν'ακολουθήσουν αποτελούν απλά προσωπικές απόψεις. οι οποίες αποσκοπούν να θέσουν κάποιες νοοτροπίες που αφορούν την αξία κάθε είδους βιβλίου.